* BATUM *

Batum gürcistan'ın karadeniz kıyısında, acara özerk cumhuriyeti'nin yönetim merkezi olan liman kenti. Nüfusu 121.806’dır (2002). Turizm merkezi olan batum'un yaz aylarında bu nüfus 400.000'i bulmaktadır. Şehir son yıllarda yaptığı atılımlarla modern bir avrupa kenti havasındadır. Batum, transkafkasya demiryolu’nun ve bakü petrol boru hattının son bulduğu önemli liman ve ticaret merkezidir. Türkiye sınırına 20 kilometre uzaklıktadır ve subtropikal iklimin olduğu bölgede bol meyve ve çay yetişir. Petrol rafinerisi ve gemi yapımcılığıyla da tanınmıştır. Türkiye’yi karayoluyla gürcistan ile azerbaycan’a ve orta asya cumhuriyetlerine bağlayan sarp sınır kapısı batum’a açılır.

Batum’un eski yunan kolonisi olarak batis adıyla kurulduğunu sanılır. Kent, ortaçağa değin gürcü krallıklarının ve prensliklerinin yönetimlerinde kaldı. İlkçağ'da pers imparatorluğu'nun egemenlik sınırı içinde "bathys" diye anılan kent, önce pontos krallığı'nın daha sonra ise romalıların eline geçti. Ortaçağda gürcistan'a bağlandı. Xııı. Yy'da moğol egemenliğine girdi. 1564'te kanuni sultan süleyman döneminde osmanlılar tarafından fethedildi. Lazistan sancağı'nın merkezi oldu. 314 senelik osmanlı egemenliğinden sonra, 1877-1878 osmanlı-rus savaşı’nda rusya’nın işgaline uğradı. Ayastefanos antlaşması ve berlin antlaşması ile şehir rusya'ya bırakıldı. Birinci dünya savaşı sırasında rusya'nın bölgeden çekilmesiyle şehir brest-litovsk antlaşması uyarınca tekrar osmanlı devleti’ne geri verildi ve bağımsız bir sancak merkezi oldu. Mondros mütarekesi uyarınca önce ingilizlere, sonra gürcistan'a bırakıldı. 1918 yılında kurulan demokratik gürcistan cumhuriyeti sınırları içinde kaldı. Misak-ı milli sınırları içerisinde sayıldığı için, akif sümer, ahmet fevzi erdem, ali rıza acara, imamzade edip dinç ve hahutzade ahmet nuri efendi, birinci dönem türkiye büyük millet meclisi’ne batum milletvekilleri olarak katıldılar. Demokratik gürcistan cumhuriyeti sınırları içinde kalan artvin ve ardahan geri alınırken, 7 mart 1921'de batum da alındı, fakat 16 mart 1921 tarihinde imzalanan moskova antlaşması gereğince bolşevik ordularının ele geçirdiği gürcistan’a bırakıldı. Ancak cepheye antlaşma ile ilgili haber ulaşmadığı için 20 mart'ta 11. Kızıl ordu'ya bağlı süvari alayı, tbmm ordusu birliklerine saldırdı ve bir kısımını esir aldı. Kent, 16 temmuz 1921'de kurulan acara özerk sovyet sosyalist cumhuriyeti'nin yönetim merkezi oldu. Moskova antlaşması'nın teyidini sağlayan kars antlaşması sonucunda sovyet gürcistanı'na bırakılması onandı. Yapılan antlaşmaya göre acaristan özerk cumhuriyetinin özerkliği türkiye devletinin garantörlüğü altındadır. Batum (acaristan) rusya'ya verilirken bazı kurallara uyma zorunluluğu ile bırakıldı. Bunlardan en önemli maddesi: batum (acaristan) sınırları içindeki halkın etnik kimliğine, dini kimliğine kesinlikle müdahale edilmiyeceğidir. Bu kurallara uyulmaması halinde ise türkiye cumhuriyeti devletinin müdahale hakkı vardır. Gürcistan’ın 1991’de bağımsızlığını ilan etmeştir.